Historia Doliny Świątyń

Akragas zostało założone około 582 roku przed Chrystusem przez greckich kolonistów z Geli, mających korzenie rodyjskie i kreteńskie. Położenie było idealne: łatwe do obrony wzgórze między dwiema rzekami, blisko morza, ale osłonięte przed atakami. W ciągu kilku pokoleń miasto rozrosło się ogromnie, licząc — według starożytnych źródeł — setki tysięcy mieszkańców.

Jego bogactwo pochodziło z handlu zbożem, oliwą i siarką oraz z hodowli koni słynnych w całej Grecji. Poeta Pindar nazwał je „najpiękniejszym miastem śmiertelników”. To właśnie w tym okresie świetności, wzdłuż południowej krawędzi wzgórza, powstały wielkie świątynie, które podziwiamy do dziś.

Akragas było miastem kupców, rolników, rzemieślników i atletów. Jego jeźdźcy zwyciężali w igrzyskach panhelleńskich, a najbogatsi obywatele żyli w przysłowiowym luksusie: mówiono, że budowali, jakby mieli żyć wiecznie, a jedli, jakby mieli umrzeć nazajutrz.

Obok wolnych obywateli żyły tysiące niewolników, w tym wielu kartagińskich jeńców pracujących przy budowie świątyń. Codzienne życie toczyło się wokół agory, sanktuariów i świąt religijnych, zwłaszcza tych ku czci Demeter i Kory, bogiń ziemi czczonych przede wszystkim przez kobiety.

Świątynie Doliny zbudowano w stylu doryckim, najsurowszym i najbardziej uroczystym w architekturze greckiej, z żłobionymi kolumnami i prostymi kapitelami. Wykonano je z miękkiego lokalnego wapienia, pierwotnie pokrytego białym stiukiem i zdobionego żywymi kolorami, które dziś zniknęły.

Świątynia Konkordii to jedna z najlepiej zachowanych doryckich świątyń na świecie: swoje przetrwanie zawdzięcza przekształceniu w chrześcijański kościół w VI wieku. Świątynia Zeusa Olimpijskiego natomiast została zaprojektowana jako jedna z największych, jakie kiedykolwiek wymyślono, ale nigdy jej nie ukończono.

Wyjątkową cechą Świątyni Zeusa były telamony: gigantyczne kamienne postacie ludzkie, wysokie na prawie osiem metrów, umieszczone w górnej części budowli, jakby podtrzymywały jej ciężar.

Wiele nazw, pod którymi znamy świątynie — Junony, Konkordii, Dioskurów — nie jest oryginalnych. Nadano je w czasach nowożytnych, często na podstawie łacińskich inskrypcji znalezionych w pobliżu lub uczonych interpretacji renesansu, i nie odzwierciedlają potwierdzonych dedykacji.

Dlatego, opowiadając o Dolinie, warto odróżnić to, co udokumentowane, od nowożytnej rekonstrukcji. Nasz audioprzewodnik trzyma się tej zasady: wyraźnie zaznacza, kiedy nazwa jest tylko tradycyjna, a kiedy atrybucja jest potwierdzona.